3. PSIHOLOŠKA I PSIHOANALITIČKA
GLEDIŠTA O HOMOSEKSUALNOSTI

Psihologija, nauka koja se bavi umom, mentalnim procesima i ponašanjem, i psihoanaliza, psihološka teorija koju su razvili Freud i njegovi sledbenici i primenili na studije i tretman duševnih i emotivnih poremećaja razradile su od druge polovine XIX veka teorije koje se tiču homoseksualnosti, kada su medicinska nauka i psihijatrija počele da naučno proučavaju homoseksualno ponašanje. Tokom prvih decenija XX veka psihološki pogledi na homoseksualnost čvrsto su se ugradili u medicinski model bolesti.

Istorijski gledano, psihološki i psihoanalitički pogledi na homoseksualnost mogu se podeliti na tri perioda:
1) period do 1950. godine, kada je homoseksualnost uglavnom smatrana bolešću;
2) period tranzicije između 1950. i 1973. godine kada se počelo sa objavljivanjem istraživanja koja su preispitivala shvatanja homoseksualnosti kao bolesti;
3) period od 1973. godine kada homoseksualnost više nije smatrana bolešću i kada su postala dostupna istraživanja o životima gay osoba.
Tokom ovih perioda, različiti ciljevi i teme su podržavali psihološki diskurs o homoseksualnosti, uključujući i pokušaje da se odredi uzrok homoseksualnosti; transformacija fokusa istraživanja od homoerotičnog ponašanja ka gay i biseksualnim osobama; evolucija shvatanja o razvoju od definisanja etiologije patološkog stanja do opisivanja identiteta gay i biseksualnih osoba; i modifikacija psiholoških pristupa tretmanu od pokušaja da se bolest leči pa do napora da se podstakne zdrav razvoj, da se identifikuju specijalne težnje i potrebe gay i biseksualnih osoba i da se na njih odgovori.

Freud je razradio prve psihoanalitičke teorije homoseksualnosti, zadržavajući stav da je heteroseksualnost prirodan ishod razvoja i da homoseksualnost nije po sebi znak poremećaja. On je pošao od pretpostavke da je ljudska biseksualnost urođena i verovao je da aspekti homoseksualne ljubavi motivišu odnose i među heteroseksualnim osobama. Freud je tvrdio da isključiva homoseksualnost predstavlja zastoj u razvoju i formulisao je nekoliko razloga za ovaj zastoj, ali je zadržao mišljenje da u odsustvu svih drugih problema u ponašanju i adaptaciji, potpuno razvijena homoseksualnost nije znak mentalnog oboljenja. Iako je Freud identifikovao uticaje okoline i konstitucionalne faktore koji proizvode homoseksualnost, nikada nije izdvojio jedinstveni uzrok i zadržao je stav da je psihoanalitički tretman slab u tretiranju homoseksualnosti.

Kasniji psihoanalitičari, uključujući Sandor Radoa, Irvinga Beibera i Charlesa Socaridesa u Sjedinjenim Državama, odbacili su Freudovu postavku o urođenoj biseksualnosti; verovali su da je heteroseksualni razvoj jedini normalan put razvitka i da je homoseksualnost bez sumnje bolest; i mislili su, pridržavajući se modela bolesti, da homoseksualnost može biti lečena psihološkim lečenjem. Postavljajući etiologiju homoseksualnosti uz razne dinamičke i porodične izvore, ovi psihoanalitičari su posmatrali homoseksualnost kao simptom neurotičnih i čak psihotičnih konflikata započetih u ranom detinjstvu i kao adaptaciju na strah od žena i od heteroseksualnog identiteta. Psihoanalitički teoretičari su se fokusirali isključivo na mušku homoseksualnost. Magee i Miller izdvajaju dve pretpostavke koje su sve do nedavno prožimale literaturu koja se bavila homoseksualnošću kod žena: “I. Žena koja voli drugu ženu mora biti muškarac, ili biti kao muškarac, ili bar želeti da bude muškarac,” i
“II. Odnos između dve žene mora uvek ostati nekompletan u poređenju sa komplementarnošću heteroseksualnog odnosa.”

Za razliku od psihoanalitičkih teorija, rane konceptualizacije homoseksualnosti bihejvioralnih psihologa koncentrisale su se manje na identifikovanje uzroka istopolnog ponašanja i želje, a više na pokušaje da se ona iskoreni - često averzivnim tehnikama, i da ih zameni heteroseksualnim nagonima i odnosima. Pokušaji da se izleči homoseksualnost ili transfomiše bilo bihejvioristički bilo psihoanalalitički - retko su bile efektivne, ali su kroz skoro ceo XX vek ovi patologizirajući psihološki pogledi na homoseksualnost služili da odraze i podrže preovladujuće negativne socijalne stavove prema homoseksualnosti i da pojačaju pravne i religijske sankcije prema homoseksualnom ponašanju. Dakle, istopolno ponašanje nije proglašavano samo grehom i kriminalnim prestupom, već i vrstom duševnog oboljenja. Tokom ovog perioda gay osobe su uglavnom doživljavale sramotu zbog sopstvenih seksualnih osećanja i ponašanja i ako su ušle u bilo kakav psihoterapijski proces pokušavano je da se njihova homoseksualnost eliminiše ili promeni.

Drugi, tranzicijski period u psihološkim pogledima na homoseksualnost trajao je od pedesetih godina zaključno sa 1973. godinom, kada je homoseksualnost uklonjena sa zvanične liste duševnih poremećaja. Nekoliko istraživanja tokom ovog perioda pokazala su da homoseksualnost sama po sebi nije povezana sa bilo kakvim oblikom duševne poremećenosti, da je istopolno ponašanje rašireno u društvu i da se homoseksualnost događala u raznim oblicima u mnogim društvima. Tranzicijski period je bio obeležen zastupanjem često kontradiktornih psiholoških stavova prema homoseksualnosti, od kojih su jedni nastavili da se drže patološke interpretacije, a drugi su predlagali homoseksualnost kao varijaciju ili normalni model u okviru šireg raspona seksualnih orijentacija. Na psihološke perspektive je uticao i rastući gay aktivizam i povećana vidljivost gay osoba koje su otvoreno stavljale pod sumnju preovlađujući model homoseksualnosti kao bolesti. Široko i otvoreno prisustvo gay osoba privuklo je pažnju psihologije više na same gay osobe, a manje na stanje homoseksualnosti.

Posle 1973. godine, kada homoseksualnost više nije zvanično smatrana duševnim poremećajem, zanimanje za ovu temu u okviru psihologije i psihoanalize počelo je da se menja da bi uključilo širok opseg fenomena relevantnih za razumevanje života gay osoba i tipova problema sa kojima se ovi ljudi sreću usled svog jedinstvenog razvoja i socijalne diskriminacije i stigmatizacije. U postmodernoj eri psihologije, seksualna orijentacija se smatra multifaktornom, sastavljenom najmanje od seksualne želje, ponašanja i identiteta, a istraživanja homoseksualnosti se fokusiraju na veliki izbor tema. Seksualna orijentacija neke osobe posmatra se istovremeno kao centralni aspekt i individualnog i kolektivnog identiteta, a u isto vreme kao faktor koji niti određuje niti podrazumeva druge aspekte ličnosti, identiteta i ponašanja. Savremena psihološka razmatranja homoseksualnosti moraju uzeti u obzir i psihosocijalnu dimenziju razvoja kao što su sticanje gay, lezbejskog ili biseksualnog identiteta kao i kontekstualne fenomene poput uticaja kulture, roda i starosti na izražavanje seksualnosti. Istraživači i klinički radnici koji su otvoreno gay i koji su publikovali ogromnu kolicinu informacija o savremenim oblicima istopolnih želja i ponašanja u sve većoj meri oblikuju psihološke i psihoanalitičke poglede na homoseksualnost.

Terry S. Stein

Bibliografija:
Bayer, Ronald. Homosexuality and American Psychiatry: The Politics of Diagnosis. Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1987.
Davuson, Gerald C., Constructionism and Morality in Therapy for Homosexuality. In Homosexuality: Research Implications for Publie Policy.
John C. Gonsiorek and James D. Weinrich, eds. Newbury Park, Calif: Sage, 1991, 137-48.
Isay, Richard A. Being Homosexual: Gay Man and Their Development. New York: Farrar, Straus and Giroux, 1989.
Lewes, Kenneth. The Psychoanalytic Theory of Male Homosexuality. New York: Simon and Schuster, 1988.
Maggee, Maggie, and Diana Miller, She Foreswore Her Womanhood: Psychoanalytic Views of Female Homosexuality. Clinical Social Work Journa1 20, no. 1 (1992): 67-87.
Ruse, Michael. Homosexuality. Oxford: Basil Blackwell, 1988.
Silverstein, Charles. Homosexuality and the Ethics of Behavioral Intervention. Journal of Homosexuality 2 (1977), 205-11.

Izvor: Gay Histories and Cultures: An Encyclopedia, izd. George E. Haggerty, New York & London, 2000, str. 715-716.

Prevod: Ambrrose

4. PSIHOTERAPIJA >>